27 ліпеня — дзень Ежы Гедройца і гадавіна Дэкларацыі аб суверэнітэце

27 ліпеня спаўняецца 120 гадоў з дня нараджэння Ежы Гедройца — ураджэнца Мінска і аднаго з найбольш уплывовых мысляроў Усходняй Еўропы XX стагоддзя. Сімвалічна, што ў гэты ж дзень у 1990 годзе была прынята Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Беларусі.

Пасля Другой сусветнай вайны Гедройц заснаваў у Францыі Літаратурны інстытут і часопіс Kultura. Ён паслядоўна абараняў права Беларусі, Украіны і Літвы на самастойную дзяржаўнасць. Паводле яго канцэпцыі, Беларусь павінна была быць не буфернай тэрыторыяй паміж Польшчай і Расіяй, а незалежнай еўрапейскай краінай.

Дэкларацыя, прынятая 27 ліпеня 1990 года, замацавала вяршэнства беларускіх законаў, самастойнасць дзяржаўнай улады і права краіны вызначаць уласную ўнутраную і знешнюю палітыку. У жніўні 1991 года яна атрымала статус канстытуцыйнага закона і стала прававой асновай незалежнасці Беларусі. Да 1996 года 27 ліпеня афіцыйна адзначалася як Дзень Незалежнасці.

Сёння спадчыну Гедройца вывучаюць у Польшчы, Францыі, Германіі, Аўстрыі і Украіне. У Беларусі яго імя носіць вуліца ў Мінску і незалежная літаратурная прэмія, аднак яго палітычныя ідэі амаль не прадстаўлены ў дзяржаўнай гістарычнай палітыцы.

Гэтая дата нагадвае: незалежнасць — не толькі межы і дзяржаўныя сімвалы. Гэта права народа самастойна выбіраць уладу, захоўваць мову і культуру, вызначаць будучыню краіны і абараняць яе ад знешняга кантролю.